جشنهاي فروردينماه
دکتررضا مرادي غياثآبادي
در ماه فروردين، آيينها و جشنهاي گروهيِ فراواني، در سراسر سرزمينهاي ايراني برگزار ميشود كه در اينجا به چكيدهاي از مهمترين آنها پرداخته ميشود.
يكم فروردين (اورمزدروز/ 21 مارس) روز جشن بزرگ نوروز در اعتدال بهاري و آغاز فصل بهار؛ نوروز و آغاز سال نو، مناسبتهاي جداگانهاي هستند كه امروزه با يكديگر همزمان هستند. نمونههاي ديگري از زمانهاي گوناگونِ آغاز سال نو، در گاهشماريهاي ايران باستان و نيز در تقويمهاي محلي ايران امروز، وجود دارد.. در سُـغـد باستان (و امروزه در ميان ارمنيان) از نوروز با نام «نوسَـرْد/ نَـوَسَـرد/ نوسَـرِد» ياد ميشده است كه معناي «سال نو» را ميدهد. (در اوستايي «سَـرِذَه» به معناي سال خورشيدي). در بدخشان با نام «شگونبهار»، در «شُـغنان» (در تاجيكستان در كرانة رود «پنج») بنام «خِـدِر ايام» (بزرگترين روزها) و در بابِل باستان و در نخستين روز ماه «نيسان» بنام جشن «اَكـيتو» (سومري «زَگْموك») شناخته ميشده است. با شكوهترين مراسم نوروزي، امروزه با نامهاي «سِـيرلاله (جشن گل لاله)/ جَـندَه بالا (بالا كردن درفش)» در شهر مزارشريف افغانستان (آريـانـاي باستان) و در نزديكي بلخ كهن، همراه با برافراشتن درفشي برگرفته از درفش كاوياني ايران، برگزار ميشود كه پيش از اين، در باره آن سخن رفته است. آيينهاي پيش از فرا رسيدن نوروز نيز فراوان و پراهميت هستند.
ششم فروردين (خردادروز/ 26 مارس) روز «اميد»، روز «اسپيدا نوشت» يا روز «نوروز بزرگ» (اين نام جديدتر است). از روزهاي خجستة ايرانيان، همراه با شادي و آبپاشي، و آغاز سال نو در تقويم سُـغدي و خوارزمي. در متن پـهلوي «ماهِ فـروردين، روزِ خـرداد» رويدادهاي بسياري به اين روز منسوب شده است؛ از جـمله: پيـداييِ كيومـرث و هـوشنگ، روييدن مشي و مشيانه، تيـرانـدازي آرش شيواتير، غلبة سام نريمان بر اژدهاك، پيداييِ دوبارة شاهكيخسرو (از جاودانان در باورهاي ايراني) و همپُرسگي زرتشت با اهورامزدا. در برخي منابع، يكي از چند روايت زادروز زرتشت به اين هنگام منسوب است. نام «روز اميد» بخاطر انتظار پيداييِ دوبارة كيخسرو و ديگر جاودانان و نجاتبخشان (سوشيانتها)، به اين روز داده شده است. همچنين نام «اسپيدا نوشت»، از آيين نامهنويسي در اين روز گرفته شده است كه آگاهي بيشتري از آن در دست نيست. گمان ميرود با پيامهاي شادباش نوروزي در پيوند باشد.
دهم فروردين (آبانروز/ 30 مارس) نخستين آبانروز سال و به روايت «برهان قاطع» انجام جشني به همين نام، همراه با آبپاشي و انتظار بارش باران.
سيزدهم فروردين (تيشتَرروز/ 2 آوريل) روز «سيزدهبدر»، نخستين تيشترروز سال و آغاز كشاورزي در نيمسال دوم زراعي. آيين نخستين روز كشتوكار با گردآمدن در زمين زراعي و آرزوي بارش باران. در سيستان در اين روز به زيارت نيايشگاه «خواجه غلطان» در بالاي كوه «خواجه» (اوشيدم) و در ميانة درياچة «هامون» ميروند. (در باره سيزدهبدر، نوشتار ويژهاي منتشر خواهد شد)
هفدهم فروردين (سروشروز/ 6 آوريل) هنگام جشن «سروشگان» يا جشن «هفدهروز» در ستايش «سْـرَئوشَـه/ سروش»، ايزد پيامآور خداوند و نگاهبان «بيداري»؛ روز گراميداشت «خروس» و به ويژه خروس سپيد كه از گراميترين جانوران در نزد ايرانيان بشمار ميرفته و به سبب بانگ بامدادي، نماد سروش دانسته ميشده است.
نوزدهم فروردين (فروردينروز/ 8 آوريل) جشن فروردينگان، جشن گراميداشت فُـروهر/ فَروَهَر درگذشتگان.
برگرفته از كتاب «راهنماي زمان جشنها و گردهماييهاي ملي ايران باستان»، 1384، از همين نگارنده.
نظرات ()آرشیو وبلاگ
صفحات وبلاگ
امکانات جانبی